مرور دستاوردهای شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی/اهتمامی در راستای خدمت به فرهنگ اصیل عشایر و روستا
به گزارش روابط عمومی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور: حجت الاسلام و المسلمین «علی ملانوری» ضمن گرامیداشت ۱۵ مهرماه (روز روستا و عشایر» با بیان اینکه گستره قابل توجهی از جمعیت ایران اسلامی را روستاییان و عشایر غیور و اصیلی تشکیل می‌دهند که همواره فرهنگ غنی آنان، معرف ریشه‌های این مرز و بوم به جهانیان بوده است، اظهار کرد: امروز ظرفیت عظیمی از تولیدات دامپروری و کشاورزی کشور و از سوی دیگر صنایع دستی و هنرهای بومی، وام‌دار اهتمام و تلاش جامعه عشایری و روستایی است که چون نگین درخشانی بر تارک این سرزمین می‌درخشند.
وی با اشاره به اهمیت معرفی دستاوردها در حوزه روستا و عشایر گفت: مسئولیت دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ به ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور تفویض شده است و تاکنون اقدامات متنوعی به منظور ارتقای خدمت‌رسانی به جوامع روستایی و عشایری صورت پذیرفته است.
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: این شورا متشکل از اعضای مختلفی است که عبارت اند از: معاونت امور فرهنگی؛ معاونت امور هنری؛ معاونت امور رسانه‌ای و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ؛ ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور؛ نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور؛ شورای فرهنگ عمومی؛ سازمان اوقاف و امور خیریه؛ سازمان سینمایی کشور؛ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای؛ صندوق اعتباری هنر؛ خبرگزاری جمهوری اسلامی «ایرنا».
حجت الاسلام و المسلمین ملانوری با بیان اینکه تاکنون اقدامات مختلفی ذیل دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ صورت پذیرفته است، گفت: از جمله آنها می‌توان به تشکیل اولین نشست شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ با حضور وزیر فرهنگ و معاون رئیس‌‌جمهور در امور توسعه روستایی و مناطق محروم اشاره کرد که ذیل این جلسه اقدامات نهادها و دستگاه‌هی عضو شورا تشریح و تبیین شد.
ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه به بخشی از دستاوردهای ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور در حوزه روستا و عشایر اشاره کرد و گفت: شبکه کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با ۱۴۳۰۹ کانون و بیش از یک میلیون عضو روستایی؛ یکی از گسترده‌ترین بسترهای فعالیت فرهنگی در مناطق روستایی است.
وی تصریح کرد: این شبکه در حوزه‌های مختلف فرهنگی و هنری فعالیت دارد که از جمله آنها می‌توان به گروه‌های سرود روستایی اشاره کرد که شامل ۲۴۲۱ گروه می‌شود؛ همچنین گروه‌های نمایش روستایی کانون‌های مساجد متشکل از ۲۲۷۶ گروه؛ کتابخانه‌های مسجدی در روستاها شامل ۵۴۴۸مورد و گروه فیلمسازان روستایی کانون‌های مساجد شامل ۱۱۶۱ می شوند.
روایت روستا و زنان روستایی در قاب هنر
حجت الاسلام و المسلمین ملانوری گفت: یکی از محورهای مهمی که ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور به عنوان دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ به منظور معرفی ظرفیت‌های زنان روستایی به ثمر رساند؛ روایت روستا و زنان روستایی در قاب هنر با برپایی جشنواره «ایران‌مهر» بود که با محور فیلم کوتاه و عکس زنان روستایی و عشایری ایران» برگزار شد.
وی در ادامه گفت: از سوی دیگر سومین جشنواره ملی فیلم کوتاه و عکس «روستا؛ هزار و یک روایت» اقدام دیگری بود که با هدف شناسایی استعدادهای بومی و بازنمایی زندگی، فرهنگ و روایت‌های روستایی و عشایری پایان مهرماه ۱۴۰۵ برگزار خواهد شد.
روستا، هنر و ترویج فرهنگ رضوی از دریچه کانون‌های مساجد
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهگن و ارشاد اسلامی در ادامه تصریح کرد: برگزاری جشنواره ملی «آسمان هشتم» به میزبانی روستای کردر رضوی نیز از ظرفیت کانون‌های کانون‌های مساجد روستایی در ترویج فرهنگ رضوی و حمایت از استعدادهای فرهنگی و هنری است که هرساله با حضور پرشور مردم برگزار می شود.
شورای فرهنگ عمومی؛ هفت روز برای محصولات بومی
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ با اشاره به اقدامات شورای فرهنگ عمومی در گستره روستا و عشایر گفت: پیوند فرهنگ، هویت و اقتصاد روستایی همواره مورد توجه شورا بوده است؛ در این راستا با هدف پاسداشت فرهنگ و هویت بومی و پیوند آن با ظرفیت‌های اقتصادی روستاها و عشایر؛ ثبت و گرامیداشت «هفت روز محصول» توسط شورا دنبال شده است که این مناسبت‌ها با توجه به پیوند عمیق محصولات بومی با آیین‌ها، سنت‌ها، پوشش و لباس محلی و سبک زندگی، فرصتی برای معرفی میراث فرهنگی و ظرفیت‌های اجتماعی و اقتصادی مناطق روستایی و عشایری را فراهم کرده و به تقویت هویت و اقتصاد فرهنگی این مناطق کمک می‌کنند.
مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ؛ شناسایی و معرفی روستاهای برتر قرآنی
حجت الاسلام و المسلمین ملانوری در ادامه به بخشی از فعالیت‌های مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ در حوزه روستا اشاره کرد و گفت: طرح ملی انتخاب و معرفی روستاها و عشایر برتر قرآن و عترت با هدف شناسایی ظرفیت‌های مردمی، معرفی الگوهای موفق و تقویت فعالیت‌های قرآنی در مناطق روستایی و عشایری از جمله اقداماتی بود که به همت مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ به ثمر نشست؛ ذیل اجرای این طرح در سال ۱۴۰۴ تعداد ۱۰۰ روستا در فرآیند ارزیابی قرار گرفتند که از این میان ۳۸ روستا انتخاب و تقدیر شدند و در سال ۱۴۰۵ نیز فرآیند جدید انتخاب روستاهای قرآنی آغاز شده است.
تقویت جریان قرآنی در روستاها و عشایر
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ تصریح کرد: توسعه فعالیت‌های قرآنی، تقویت موسسات و گروه‌های مردمی، پیوند بیشتر فعالیت‌ها با مساجد و حمایت از مربیان و فعالان بومی، از محورهای فعالیت و رویکرد مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ در حوزه روستا و عشایر بود که طی آن مسیری با هدف شکل‌گیری و گسترش یک جریان پایدار قرآنی و ترویج معارف اهل‌بیت(علیهم السلام) در مناطق روستایی و عشایری شکل گرفت.
معاونت امور فرهنگی؛ کتاب، هویت و اقتصاد فرهنگ
وی در ادامه به اقدامات معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه روستا و عشایر اشاره کرد و افزود: یازدهمین جشنواره ملی «روستاها و عشایر دوستدار» کتاب با هدف ترویج فرهنگ مطالعه و توسعه عدالت فرهنگی در مناطق روستایی و عشایری از جمله اقدامات این معاونت بود؛ این دوره با رویکردهای نوین و تقویت مشارکت مردمی دنبال شده و تا سوم شهریورماه ۱۴۰۵ اطلاعات ۱۲۷ روستا از ۲۶ استان کشور در سامانه جشنواره به ثبت رسید.
دهمین دوره جایزه ملی «فیروزه»
حجت الاسلام و المسلمین ملانوری در ادامه به برگزاری دهمین دوره جایزه ملی «فیروزه» به همت معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ اشاره کرد و گفت: این جشنواره با تمرکز بر ظرفیت‌های فرهنگی، نمادهای بومی و تولیدات خلاق این منطقه برگزار شد.
جام باشگاه‌های کتابخوانی کودک و نوجوان
وی همچنین با اشاره به برگزاری جام باشگاه‌های کتابخوانی کودک و نوجوان از سوی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ ، این جشنواره را به عنوان بستری برای ترویج مطالعه، پرورش نسل جدید کتابخوان و تقویت نقش کودکان و نوجوانان در حیات فرهنگی روستاها و مناطق عشایری توصیف کرد که تاثیر بسزایی در ترویج فرهنگ مطالعه دارد.
معاونت امور هنری؛ صیانت از میراث و موسیقی اقوام
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه به فعالیت‌های معاونت امور هنری وزارت فرهنگ در گستره روستایی و عشایری اشاره کرد و افزود: بیست‌ودومین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی با رویکرد حفظ، انتقال و احیای آیین‌ها و گونه‌های نمایشی ایران به همت این معاونت برگزار شد؛ رویکرد این جشنواره تکیه بر آموزش و انتقال تجربه، زمینه ارتباط نسل جدید هنرمندان با میراث نمایشی کشور را فراهم ساخت.
موسیقی نواحی؛ روایتگر فرهنگ اقوام
وی در ادامه به برگزاری هفدهمین جشنواره ملی موسیقی نواحی ایران در بندرعباس اشاره کرد و گفت: این جشنواره با حضور ۳۲ گروه از ۲۲ استان کشور برگزار شد و با اجرای موسیقی‌های بومی، آیینی و محلی، بخشی از تنوع فرهنگی و میراث موسیقایی اقوام ایران به صحنه آورد.
هنرهای تجسمی؛ بخش سرزمین من
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ همچنین برگزاری جشنواره هنرهای تجسمی فجر، بخش «سرزمین من» با مشارکت استانها با تمرکز بر پیوند هنرهای تجسمی با آیین‌ها، رسوم و ظرفیت‌های بومی و محلی را نقطه عطفی در عرصه هنرهای تجسمی دانست و افزود: این جشنواره به همت معاونت هنری وزارت فرهنگ به تقویت جریان هنر در استانها و بازتاب فرهنگی های متنوع کمک می کند.
معاونت امور رسانه‌ای و تبلیغات؛ روایت روستا از زبان روستا
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ تصریح کرد: معاونت امور رسانه‌ای و تبلیغات وزارت فرهنگ از دیگر اعضای شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ است که اقدامات متعددی داشته است که از جمله آنها می توان به حمایت از مطبوعات و نشریات محلی، رسانه‌های فعال با زبان و لهجه‌های بومی، برگزاری جشنواره‌های رسانه‌ای، آموزش و توانمندسازی خبرنگاران محلی و ایجاد شبکه خبرنگاران بومی اشاره کرد که منجر به بازنمایی ظرفیت‌ها و مسایل روستا و عشایر شده است.
سازمان سینمایی کشور؛ سینما برای مناطق کم‌برخوردار
حجت‌الاسلام و المسلمین ملانوری بیان اینکه سازمان سینمایی کشور با توسعه سینما سیار و حمایت از تولید و اکران آثار مرتبط با زندگی، فرهنگ و ظرفیت‌های روستاها و عشایر، منجر به دسترسی مناطق کم‌برخوردار به محصولات سینمایی شده است، افزود: در فاصله فروردین تا پایان شهریور سال جاری تعداد ۶۹۰ اکران با ۴۸ هزار مخاطب در مناطق کم‌برخوردار داشتیم و در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز ۱۳ فیلم برای ۲۵ هزار نفر در روستاهای ۱۹ استان و ۱۵ شهرستان اکران شد.
حمایت از تولید آثار با موضوع روستا و عشایر
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ همچنین حمایت از فیلمنامه‌ها و طرح‌های سینمایی با موضوع زندگی روستایی و عشایری در کنار اکران‌های مناسبتی در مناطق مرزی را به عنوان اقدام موثر دیگر سازمان سینمایی کشور در عرصه روستا و عشایر توصیف کرد و گفت: این اکران‌ها با استقبال ۱۰ عزار مخاطب همراه بود؛ ضمن اینکه برگزاری جشنواره ملی فیلم و روستا و عشایر ایران در کلیبر از دیگران اقداماتی بود که در این گستره صورت پذیرفت.
بقاع متبرکه؛ محور حمایت اجتماعی و فرهنگی
وی ادامه داد: از سوی دیگر سازمان اوقاف و امور خیریه با توجه به حضور گسترده بقاع متبرکه در مناطق روستایی، برنامه‌هایی را در حوزه حمایت اجتماعی، اقتصاد خانواده و فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی دنبال کرده است؛ در این راستا طرح «قرار دوازدهم» برای توزیع بسته‌های معیشتی در مناطق کم‌برخوردار، طرح «شمیم خدمت» برای حمایت از مشاغل خانگی و عرضه محصولات تولیدی و همچنین برگزاری کارگاه‌های مهارت‌آموزی برای جوانان و زنان روستایی، از جمله اقدامات این سازمان در عرصه روستا و عشایر بوده است؛ ضمن اینکه علاوه بر اجرای فعالیت‌های فوق؛ برپایی محافل قرآنی، جشن‌های مردمی و برنامه‌های آیینی در بقاع متبرکه روستایی با مشارکت مردم محلی همواره در دستور کار بوده است و در نتیجه این اماکن مذهبی را به یکی از کانون‌های مهم تعامل اجتماعی و فرهنگی در روستاها تبدیل کرده است.
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ روایت دانش و هویت از دل روستا و عشایر
وی در ادامه به فعالیت‌های انجمن آثار و مفاخر فرهنگی؛ پاسداشت چهره‌های برخاسته از روستا و عشایر اشاره کرد و گفت: انجمن به عنوان یکی از اعضای شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ است و نقش بی‌بدیلی را ثبت و معرفی دانش، فرهنگ و هویت روستایی و عشایری ایران ایفا کرده و به معرفی میراث علمی و فرهنگی این حوزه پرداخته است که در این چارچوب، دکتر «جواد صفی‌نژاد» از چهره‌های برجسته مردم‌شناسی و مطالعات روستایی و پرفسور «سکندر امان‌اللهی بهاروند» از پژوهشگران برجسته حوزه انسان‌شناسی و مطالعات عشایری را مورد تقدیر قرار داده است.
نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور؛ کتابخانه تا دورترین روستاها
حجت‌الاسلام و المسلمین ملانوری با بیان اینکه نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با توسعه خدمات ثابت، پیشخان و سیار، نقش مهمی در تحقق عدالت فرهنگی در مناطق روستایی و عشایری دارد، اظهار کرد: در حال حاضر ۸۱۹ کتابخانه روستایی و پیشخان در کشور فعال است که ۲۴ باب آن پیشخان است؛ همچنین ۸۲ کتابخانه سیار در ۲۴ استان و ۵۷ شهرستان فعالیت دارند و حدود ۴۷۵ نقطه روستایی و شهری را پوشش می‌دهند.
کتاب برای جامعه عشایری
وی گفت: سهم کتابخانه‌های روستایی از کل کتابخانه‌های عمومی کشور ۱۹/۶ درصد و میانگین سهم آنها از عملکرد فرهنگی کشور ۱۶/۳۵ درصد است؛ در کنار این ظرفیت طرح «کوله کتاب عشایر» با هدف رساندن کتاب و منابع مطالعاتی به محل استقرار و ییلاقات عشایر، دسترسی کودکان و نوجوانان و خانواده‌های عشایری به کتاب و برنامه‌های ترویج مطالعه را تقویت کرده است.
بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای؛ بازی‌های دیجیتال در خدمت فرهنگ بومی
حجت‌الاسلام و المسلمین ملانوری در ادامه به بخشی از فعالیت‌های بنیاد ملی بازی‌های رایانه اشاره کرد و گفت: این بنیاد با معرفی بازی‌ها و محتوای دیجیتال ایرانی مرتبط با فرهنگ بومی، سبک زندگی روستایی و عشایری، میراث فرهنگی، صنایع دستی و ظرفیت‌های گردشگری روستاها، زمینه توجه بیشتر به این ظرفیت‌ها در عرصه بازی‌های دیجیتال را فراهم آورده است.
توسعه صنایع خلاق دیجیتال در روستا
وی گفت: در این راستا برگزاری رویدادی تخصصی با محوریت «نقش بازی‌های ویدئویی در معرفی و ترویج فرهنگ بومی، ظرفیت‌های روستایی و توسعه صنایع خلاق دیجیتال در روستا» با حضور بازی‌سازان، تولیدکنندگان محتوای دیجیتال و صاحب‌نظران حوزه فرهنگ، صنایع خلاق و فناوری‌های نوین، فرصتی برای شناسایی ظرفیت‌ها و بررسی راهکارهای تولید بازی‌های مبتنی بر فرهنگ و زیست‌بوم روستایی را فراهم کرد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی «ایرنا»؛ ظرفیت‌ها و مسائل روستا
دبیر شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ با بیان اینکه خبرگزاری ایرنا روایت جامع روستا و عشایر را در پنج محور دنبال کرده است، گفت: این موارد شامل «روایت چالش‌ها و مسائل جامعه روستایی و عشایری»، «هویت فرهنگی و میراث بومی»، «عدالت فرهنگی و توسعه زیرساخت‌ها»، «عدالت اقتصادی و معیشت پایدار»، «سلامت و محیط زیست» می شود.
وی ادامه داد: در این چارچوب موضوعاتی از ثبت جهانی روستاهای تاریخی و جشنواره‌های بومی تا روستابازارها، صنایع دستی و بوم‌گردی و همچنین مسائلی همچون خشکسالی، تنش آبی و چالش‌های محیط زیستی مورد توجه قرار گرفته است؛ رویکردی که تلاش دارد روستا و عشایر را نَه صرفا به‌عنوان یک موضوع خبری، بلکه به عنوان بخشی از هویت، فرهنگ و سرمایه اجتماعی کشور روایت کند.
صندوق اعتباری هنر؛ گسترش حمایت‌ها تا روستاها و مناطق عشایری
حجت الاسلام و المسلمین ملانوری ادامه داد: صندوق اعتباری هنر با بیش از دو دهه تجربه در حمایت از اصحاب فرهنگ، هنر و رسانه و عضویت بیش از ۱۰۰ هزار نفر از فعالان این حوزه، خدماتی نظیر بیمه تامیین اجتماعی، بیمه درمان تکمیلی، تسهیلات قرض‌الحسنه، طرح تکریم و کمک مستمری ارایه می دهد و در نتیجه هنرمندان، نویسندگان، روزنامه‌نگاران و فعالان قرآن و عترت ساکن روستاها و مناطق عشایری نیز بخشی از جامعه فرهنگی کشور و اعضای صندوق هستند که با تکیه بر هنرهای بومی، صنایع دستی، موسیقی محلی، آیین‌ها و سنت‌های فرهنگی، در حفظ و انتقال میراث فرهنگی ایران نقش دارند.
حضور میدانی و شناسایی ظرفیت‌های بومی
وی تصریح کرد: از سوی دیگر صندوق هنر در راستای توسعه عدالت فرهنگی و تسهیل دسترسی به خدمات حمایتی، سفرهای استانی و حضور میدانی مدیران و کارشناسان صندوق در استان ها و شهرستان‌ها، فرصتی برای گفت‌وگو با هنرمندان، شناسایی نیازها و ظرفیت‌های فرهنگی و بررسی مسایل آنان فراهم کرده است، رویکردی که زمینه شناخت بهتر استعدادهای روستایی و عشایری و پیگیری راهکارهای مناسب برای بهره مندی آنان از حمایت های صندوق را فراهم می‌سازد.