نماینده هنرمند عشایر کوچرو که با کتاباش میخواهد روایتگر زندگی مردم ایل باشد/انگیزه من شناساندن کودکان عشایر به مردم ایران و جهان است
به گزارش روابط عمومی ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد کشور: «جهانگیر جعفری اسنکی» نماینده عشایر کوچرو بختیاری است؛ از نسل آنان که با طبیعت زیبا و بکر ایران عزیز پیوند دیرینه دارند و همواره برای حفظ وطن از جان و دل کوشیدهاند.
اما زندگی جهانگیر جعفری اسنکی صرفا محدود به کار طاقتفرسا و مشغله فراوان زندگی ایل نیست. او یک هنرمند از عشایر «اندیکا» خوزستان است که در نقاشی و نویسندگی دستی بر آتش دارد.
وی چندی قبل با حضور در دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با حجتالاسلام و المسلمین «علی ملانوری» دبیر این شورا و «نرگس نیازی» رئیس دبیرخانه این شورا دیدار و گفتوگو کرده بود و ذیل این گپ و گفت اعلام کرد که کتابی در دست انتشار دارد که حتی نقاشیهای این اثر را خودش کشیده است.

به همین بهانه دبیرخانه شورای فرهنگ و هنر روستا و عشایر وزارت فرهنگ با او گفت وگویی داشته است که در ادامه می خوانید:
برای آشنایی مخاطبان ما از خودتان بگویید؛ از کدام از ایل هستید و این روزها چه میکنید؟
جهانگیر جعفری اسنکی هستم، از عشایر «اندیکا» در استان خوزستان؛ آرزوی من این است که دریچه فرهنگ به روی عشایر باز باشد. در این ایام کار نوشتن کتابم به پایان رسیده و امیدوارم به زودی بتوانیم از این اثر رونمایی کنیم. این کتاب در مورد زندگی در ایل و خاطرات زیبایی است که این سبک زندگی در طول سالها برای ما عشایر رقم زده است؛ این اثر با محوریت خاطرات خودم است.
از چه زمانی نویسندگی و نقاشی را شروع کردید؟ اصلا چه شد که به فکر نقاشی کردن افتادید و این جرقه در ذهن شما زده شد تا از ایل و داستانهایی که در زندگی عشایری دارید، نقاشی بکشید؟
من از دوران کودکی دوست داشتم روی سنگها نقاشی بکشم؛ به یاد میآورم که با زغال نقاشی میکردم. البته خجالت میکشیدم که نقاشیهایم را نشان بدهم. یکی از دلایلی که بچههای هنرمند عشایر دیده نمیشوند، همین است که نتوانستهاند خودشان را اثبات کنند و بگویند ما هم هستیم. خیلی از این بچهها در کتابها و محیط زندگیشان هنرمند هستند، چون چیزهایی را از ذهن خودشان خلق میکنند و این چیزها را به شکل تجربی یاد گرفتهاند.

در این میان من توانستم به تهران بیایم و نقاشیهایم را ارائه کنم. امیدوارم این کار پُلی باشد بین من و بچههای دیگر تا آنها هم شروع کنند و استعدادهایشان را نشان بدهند.

چه شد که به فکر نوشتن کتاب افتادید؟
این علاقه هم به دوران کودکی من باز میگردد که همیشه دوست داشتم بزرگترها برایم داستان تعریف کنند. از سوی دیگر به تاریخچه آبا و اجدادیام علاقهمند بودم و در موردش سوال میکردم؛ میرفتم سَر قبور اجداد و روی سنگ قبرها را می خواندم تا ببینم چه کسانی در منطقه ما زندگی می کردند و از چند سال قبل اینجا ساکنانی داشته است و همین موارد باعث شد که به تدریج شروع به نوشتن کنم با همان سه کلاس سواد. واقعیت این است که آن زمان در اندیکا شرایط تحصیل برای ما فراهم نبود. من تصمیم گرفتم هم کتاب را بنویسم هم نقاشیهایش را خودم بکشم.
الان هم دوست دارید تحصیلاتتان را ادامه بدهید؟
بسیار علاقه مند هستم. شبها کتاب میخوانم. الان شرایط خیلی بهتر شده و با فضای مجازی و آموزشهای آنلاین، امکان درس خواندن بیشتر فراهم است. البته گاهی باید به زندگی و کارهای روزمره هم برسم؛ نقاشی میکشم یا برای انجام کارهای اداری و مشکلات عشایر کمتر فرصت می کنم.
دوست دارید که خودتان برای ادامه تحصیل بچههای عشایر و معرفی هنرمندی آنها اولین قدم را بردارید؟
بله، خیلی دوست دارم این اتفاق بیفتد. واقعاً با همین سنوسالی که دارم، حدود ۳۶ یا ۳۷ سال، حاضرم بروم سر کلاس و از اول، حتی کلاس اول، درس بخوانم. من آدم خجالتیای بودم، اما باید خجالت را کنار بگذارم. باید این پرده از صورتم کنار برود و خودم باشم. مشکل این است که بچههای عشایر هم همین مشکل را دارند؛ البته من بلند شدم. آنها هم باید انگیزه برایشان ایجاد شود و از اینکه از عشایر هستند خجالت نکشند. متاسفانه فرهنگ جامعه به این سمت کشیده شده است. من دوست دارم که آثارم معرفی شود تا بچه های عشایر اولا به تحصیل ادامه دهند و دوما هنر خود را نشان دهند.
به نظر شما برای بچههای عشایر چه فعالیتهایی را میتوانیم ارایه کنیم؟
راستاش گاهی که در طایفه اختلافی پیش میآید، با خودم میگویم ای کاش بهجای اینکه بچهها با هم دعوا کنند، اسبسواری یا تیراندازی میکردند. بچهای که در کوه زندگی میکند، وقتی در کوه و طبیعت است و با اسب حرکت میکند، روحیهاش عوض میشود و انرژیاش تخلیه میشود.

باید برای این بچهها امکانات و فعالیتهای مناسب فراهم شود. نقاشی کشیدن و نوشتن برای ما اهمیت زیادی دارد. من حتی در کتابم سعی کردهام آدمها و دنیای دیگری را به تصویر بکشم. نمیدانم مردم ایران این کتاب را بخوانند یا نه، اما دوست دارم این کتاب صدای زندگی عشایر باشد.
برای اینکه هنرهای نهفته در وجود بچههای عشایر زنده شود، چه باید کرد؟ ممکن است کسی استعداد هنری داشته باشد، اما خودش هم نداند که چنین استعدادی دارد. گاهی یک تلنگر باعث میشود فرد متوجه استعدادش شود. به نظر شما این کار باید از داخل جامعه و توسط خود مردم انجام شود یا دولت باید برای کشف این استعدادها اقدام کند؟
من الان نزدیک به ۵۰ نفر از بچهها را دارم که در فضای مجازی برایم عکس فرستادهاند، اما میگویند عکسهایمان را پیش خودت نگه دار و منتشر نکن. هنوز رویشان نمیشود آثارشان را نشان بدهند.من به آنها میگویم هر وقت توانستید اثرتان را به نمایش بگذارید و از دیده شدن آن خجالت نکشید، آن موقع موفق شدهاید. باید شرایط را برای حضور عشایر در برنامه های فرهنگی حرفهای فراهم کرد.
در راستای تحقق این هدف نیز به نظر من باید از روستاها و از چادرهای عشایری شروع کرد. همانطور که مدرسه و برنامههای فرهنگی وجود دارد، باید برای این بچهها هم برنامهریزی شود. باید فضای رقابتی ایجاد شود تا بچهها بتوانند خودشان را نشان بدهند.

گاهی بچهها به خاطر فرهنگ، لباس یا شرایط زندگیشان خجالت میکشند. مهم است که این فضا تغییر کند و بچه بتواند با لباس و هویت خودش دیده شود.
شما در تهران هم فعالیت فرهنگی دارید و بسیاری از اصحاب فرهنگ به آثار شما علاقه مند شدند.
بله، من هم نقاشی میکشم و هم نویسندگی میکنم. البته بچههای هنرمند دیگری هم در میان عشایر هستند، اما خیلی از آنها دیده نمیشوند.در تهران من را به جاهای مختلف میبرند، چون برایشان جالب است که فردی از عشایر با سه کلاس سواد چنین فعالیتهایی انجام میدهد. من دوست دارم این موضوع باعث شود دیگران هم به بچههای عشایر توجه کنند.
در کتابتان بیشتر درباره چه موضوعاتی نوشتهاید؟
بیشتر کتابم درباره مادرم و مادرهاست. نمیخواهم بگویم هیچکس درباره زنان ننوشته، اما به نظرم کسانی که درباره زنان عشایر نوشتهاند کم هستند.
من همیشه مادرم را به یاد دارم؛ ساعت شش صبح، وقتی هنوز هوا تاریک بود، بلند میشد و نان میپخت. دوست دارم صدای آنها باشم. میخواهم صدای زنانی باشم که زحمت کشیدهاند و کمتر دیده شدهاند.
حتی دوست دارم روزی در تمام استانهای کشور، بچههای عشایر بتوانند در یک جمع حضور پیدا کنند و آثارشان را ارائه بدهند. نمیخواهم گله کنم، اما واقعاً بچههای عشایر دیده نمیشوند. من آمدهام بگویم ما هم هستیم؛ من هم نقاشی میکشم، هم قصه مینویسم.
به نظر میرسد برای شما حفظ لباس و فرهنگ بومی اهمیت زیادی دارد. در کتابتان وقتی از مادر و سایر زنان صحبت کردید در مورد آداب و رسوم و لباس عشایر هم صحبت کردید؟
بله، برای من لباس مادرم عیب نیست که بیاید و با همین لباس در شهر تردد کند. کجای دنیا عیب است که من بگویم لباس مادرم را دوست دارم؟ اتفاقاً به نظرم بهترین حالت این است که لباسهای بومی پوشیده شوند و مردم با لباسهای محلی خودشان در شهرها حضور پیدا کنند.
من لباسهای مادرم را میشویم. این کار برای من احترام گذاشتن به مادرم است. برای لرها و عشایر، این موضوع اهمیت زیادی دارد. من دوست دارم به مادرم احترام بگذارم و این احترام را در رفتارم نشان بدهم.
آیا شما از مادرتان شروع کردید و بعد به سراغ روایت قصههای دیگر زنان فامیل و ایل رفتید؟
درست است که بخش قابل توجهی از کتاب من در مورد زنان است اما از مردها هم گفتهام؛ مثلاً از کیوان، سهراب و جمشید. اما بیشتر درباره زنها و شیرزنانی نوشتهام که در کنار مردان زندگی میکردند و زحمت میکشیدند.

زنهایی که داس برمیداشتند، گندم میچیدند و همراه ایل کوچ میکردند. در زندگی عشایری، زن و مرد هر دو کار میکنند و زحمت میکشند. به نظرم زنها خیلی بیشتر از چیزی که دیده میشود، زحمت میکشند.اما درباره این زحمتها در جمع کمتر صحبت میشود. من خواستهام این موضوعات را بیان کنم و نشان بدهم که این زنان چه جایگاهی در زندگی ایل داشتهاند.
درباره ساختار کتابتان توضیح بدهید. چند فصل دارد و داستانهای آن چگونه تنظیم شدهاند؟
کتاب من ۱۰ قصه کوتاه دارد و در کنار آن ۱۰ نقاشی هم قرار دادهام. داستان روایتگر تجربه زیسته و خاطراتم از زندگی در ایل هستند.
میتوانید یکی از داستانهای کتاب را برایمان تعریف کنید؟
یکی از داستانها درباره زنی به نام «دلنواز» است. زنی که در کوههای اندیکا قرار بود بچهاش به دنیا بیاید؛ در شرایطی که هیچ امدادرسانی وجود نداشت گاهی بالگردها می توانستند افراد را به دزفول منتقل کنند. به یاد می آورم که دوران کودکی را سپری میکردم؛ مادرم صدای آن زن را شنید و نزد او رفت و گفت: نباید امیدت را از دست بدهی؛ امید تو فقط خداست. هرچه توانست آماده کرد و بچه در دل کوه با کمک مادرم به دنیا آمد. اگر بخواهم ریز داستان را بگویم، داستان به قول معروف لو می رود به همین دلی تا همین اندازه اکتفا می کنم.
بنابراین داستانهای کتاب بر اساس زیست واقعی مردم عشایر هستند و بیشتر به زندگی زنان، مادران و دختران عشایر میپردازند؟
بله، داستانها بر اساس زندگی واقعی هستند. بیشتر درباره زنان، مادران و دختران عشایر نوشتهام؛ البته از مردان هم روایتهایی در کتاب وجود دارد و کل کتاب تقریباً ۲۰۰ صفحه است و به زودی از سوی انتشارات سفیر اردهال منتشر خواهد شد.